Uyu munsi ni kuwa Gatatu,tariki 5 Kanama 2020, ni umunsi wa 218 w’umwaka 2020,uyu mwaka urabura iminsi 148 ngo ugere ku musozo.
Tariki 5 Kanama 1963: Mu ntambara y’ubutita, Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, Ubwongereza na Leta zunze ubumwe z’Abasoviyete basinye amasezerano ahagarika icurwa n’igeragezwa ty’intwaro kirimbuzi.
Abahagarariye Leta zunze ubumwe z’Amerika, Leta zunze ubumwe z’Abasoviyete n’Ubwongereza bashyize umukono ku masezerano, abuza icurwa, igeragezwa ryo ku butaka, igeragezwa ryo mu mazi n’igeragezwa ryo mu kirere ku ntwaro kirimbuzi. Ibi byabaye kugitutu bashyizweho n’abaturage bahuye n’ingaruka zakurkiye iraswa rya Hiroshima na Nagasaki rikozwe na Amerika mu ntambara ya Kabiri y’Isi.Iyi yafatwaga nk’intwambwe ikomeye yo guca burundi izi ntwaro.
Ubusanzwe ibiganiro ku ntwaro kirimbuzi byatangijwe n’ibihugu bibiri, Amerika na Leta zunze ubumwe z’Abasoviyete (USSR) mu mwaka 1950. Abayobozi bahagarariye ibi bihugu bagendaga bahura kenshi baganira kuri izi ntwaro, cyane ko igeragezwa ryazo mu kirere byari byatangiye kugaragara ko rishobora gutuma isi ihura n’akaga gakomeye.
Ibi biganiro byagendaga akenshi bitagira icyo bigeraho, kuko ibihugu byose byari bigitsimbaraye ku curwa ry’intwaro z’uburozi. Mu mwaka 1958 nibwo Ubwongereza bwinjiye muri ibibiganiro, aho bwaje butumiwe nk’umuhuza wari uzwi ko nawe acura bene izi ntwaro rwihishwa. Ubwongereza nabwo bwahise butangira gutanga ibitekerezo kuko aya masezerano yanozwa.
Mu mwaka 1960, Amerika n’Ubwongereza byifuje ko buri gihugu kigiye kugerageza izi ntwaro ibihugu byose uko ari 3 byajya biba bihafite ababihagarariye mu bugenzuzi iki gikorwa, iki gitekerezo cyanenzwe bikomeye na Leta y’Abasoviyete inahita itangazo ko itagisinye aya masezerano yari ageze ku musozo.
Muri uyu mwaka kandi nibwo umutasi wa Amerika wafatiwe mu kigo cy’ubutasi cya Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyete, ibi byatumye aya masezerano akomeza kudindizwa n’uruhande rw’Abasoviyete, mu gihe Amerika n’Ubwongereza basaga n’abamaze kumvikana.
Mu kwezi k’Ukwakira 1962, Leta zunze Ubumwe za Amerika zagabye ibitero by’ibisasu bikomye ku gihugu cya Cuba, ni mu cyiswe The Cuban Missile Crisis , Ibi byatumye ibihugu bindi bikomeye biryamira amajanja, Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyete zitangira gutegura intwaro zose z’ikomeye nk’abitegura urugamba.
Mu kwezi kwa Kamena 1963, hateguwe amasezerano yumvikanweho ahagarika icurwa ry’intwaro kirimbuzi. Iki gihe yabanje kugenzurwa n’ibihugu yari areba byose , maze kuwa 5 Kanama 1963, ibihugu by’Ubwongereza, Leta zunze Ubumwe za Amerika na Leta zunze ubumwe z’Abasoviyete bishyira umukono kuri ayo masezerano. Iki gihe ariko ibihugu by’Ubufaransa n’Ubushinwa byasabwe nabyo gushyira umukono kuri ayo masezerano birabyanga.
Ushobora gutekereza ko nyuma y’isinywa ryaya masezerano, ibikorwa byo gucura bene izi ntwaro byahagaze ? Siko biri kugeza ubu bene izi ntwaro ziracyacurwa mu ibanga rikomeye, Ibihugu nka USA, Uburusiya, Koreya ya Ruguru, Ubwongereza, Iran, Iraq, Ubuhinde n’ibindi bihugu byinshi biracyafite intwaro kirimbuzi zishobora guteza ibindi byago bikomeyeku isi.
Umwaryango w’Abibumbye ntuhwema kuagaragaza intwaro Kirimbuzi nk’ikintu gikomeye gishobora guteza ibyago bitigeze bibonwa n’abatuye isi. UN kandi ntihwema gufatira ibihano bimwe muri ibi bihugu bigishyigikira icurwa ry’izi ntwaro, nkaho, Iran Iraq na Koreya ya Ruguru, abayobozi b’ibi bihugu batemerewe kugeza ibirenge byabo mu bihugu bimwe biri ku migabane itandukanye.
