Iki cyorezo kiyogoje Isi kitigeze kibaho kuva yaremwa kimaze kugarika ingogo ku buryo kitazasiga n’ingoma z’ubutegetsi. Ubu twandika iyi nkuru, umubare w’abamaze guhitanwa nacyo umaze kurenga 119,000.
Isi yose iri mu marira, abahanga, abashakashatsi, abaganga, abakomeye n’abihaye Imana bose barashobewe bakiburiye igisubizo. Abategetsi hose ibintu byarabarenze birirwa ku ma radiyo n’amatelevisiyo bavuga ubutumwa bumwe ku ngamba zisa zo kurwanya icyo cyorezo. Hose baritana ba mwana bagira bati “hari abagihimbye” abandi bati “cyarizanye” abandi bati “ni ikimenyetso cy’uko Isi irangiye” n’ibindi byinshi bivugwa. Abandi baratunga agatoki WHO/ OMS ngo abayobozi bayo begure kuko bananiwe gutanga igisubizo, abandi bati “bararengana”.
Hari abavuga ko habayeho uburangare n’ikinyoma byatewe n’u Bushinwa na WHO/OMS byashoboraga kumenya ubukana bw’icyorezo, imiterere yacyo n’uko yandura byihuse maze u Bushinwa bwose bugashyirwa mu kato aho gukongeza Isi.
Ubu rero icyorezo cyageze hose, kirimo kuyogoza isi, imiborogo ni yose, kiratitiza ibihangange, abakomeye bararira, ababarinda barabitaza, mbese ibintu byarakomeye.
Igitangaje ni uko usibye kurema agatima abaturage, iyo witegereje ubona nta cyizere gihari cy’uko ejo hazaba hameze. Raporo zitangwa buri munsi zerekana ko imibare y’abanduye igenda yiyongera n’ubwo hari bake bakira bagasezererwa. Uko bataha ni ko hatahurwa abafite ubwandu bashya, n’abandi benshi bakekwa bakajyanwa mu kato uko bwije n’uko bukeye, ibintu bikaba ari uko byifashe. Abaturage baheze mu nzu, nta we ugitarabuka ngo ajye kugira icyo akora cyangwa guca incuro.
Inzara ni yose hirya no hino, kurya rimwe ku munsi uba uri umukire kuko abenshi bikora ku munwa rimwe mu minsi ibiri nabwo bigoranye. Abantu barwaye imigongo kubera kuguma hamwe, abandi barakeye babaye inzobe kubera kwirirwa mu nzu. Ubuzima ni ugukina urusoro, amakarita n’ibindi bibarangaza.
Imfungwa mu magereza zabyungukiyemo kandi ibintu nibikomeza n’abafungiye ibyaha bikomeye bazarekurwa.
Ibi ariko wakwitegereza ugasanga leta nta kundi yabigenza kuko aho guhitamo kwicwa n’icyorezo wahangana n’ingaruka z’amabwiriza yagishyiriweho. Ugakomeza kwibaza amaherezo y’ibi bintu bikakuyobera. Hose aho iki cyorezo kiri kugarika imbaga, ibihugu byirinda gutanga igihe kinini cyo gukomeza ingamba kugira ngo bidahahamura abaturage kandi ubona ko ariyo biganisha n’ubundi.
Ngaho ngo ibyemezo by’iminsi 14, 30 yarangira ikagenda yigizwa imbere kuko ikibazo kiba kigihari. No mu Bufaransa igihugu kigihangange iminsi yasunitswe kugeza muri Gicurasi hagati kandi siho honyine gusa.
Ubusanzwe mu mateka y’Isi, gupfusha abantu benshi byaturukaga ku ntambara, ibiza, n’impanuka. Intambara igihugu cyangwa ibihugu byashoboraga kubihagarika ku bwumvikane cyane kimwe gitsinze ikindi. Ibiza n’impanuka hafatwaga ingamba zo kubikumira no kubigabanya bigakunda. Twagiye tubona cyangwa twumva abategetsi bakomeye begura kubera akaga kagwiririye ibihugu bayobora.
Ubu siko bimeze kuko byaba nko gutererena abaturage, guhunga ikibazo n’ubwo bamwe nkeka ko babyifuza ubu bakabura uburyo. Amarira Perezida w’u Butaliyani aherutse kurira areba imirambo y’abaturage be araca amarenga. Ariko nanjye ndashweza, bakwegura se bagahungira he ko byaba ari nko guhungura ubwayi mu kigunda? Aho bahungira hose bahasanga icyorezo.
Uyu ni umwanzi ukomeye kuko ibihugu byinshi ku Isi byafunze imipaka ngo hatagira ukibacengezamo. Twumvise ko hari n’ibyarunze abasirikari ku mipaka ibahuza n’ibindi bihugu.
Iyo witegereje iby’uru rugamba bikwereka neza aho turi tugana. Ibyumweru bibiri bishize, umuganga w’inzobere w’umunya Kenya, aherutse kuvugira kuri RFI, Radio Mpuzamahanga y’Abafaransa ko nta cyizere gihari kuko nta rukingo cyangwa umuti w’icyorezo biraboneka. Yavuze ko kuri ibyo ari ho icyizere cyakagombye gushingira kandi ngo ubushakashatsi bwazagira icyo butanga hagati y’amezi 12-18, kugira habeho ubuvumbuzi. Abasenga bo basaba Imana ngo itange igisubizo ku buryo abizera bo basanga yabikora (Imana) mu gihe gito cyane.
Ngarutse ku mutwe w’inkuru rero ndeba kure nyuma y’ibimaze kugaragara n’aho ibintu birimo byerekeza nkumva nifuje ko igisubizo gitabara abantu cyaboneka. Ngera kure rero ngasanga na none hakagombye gutabarwa n’abategetsi kuko batorohewe n’uru rugamba. Niba ibintu bikomeje kuzamba, nta kabuza bazaterwa n’iki cyorezo bamwe kibahitane abandi begure maze ingoma zimwe zihanguke uko. Aha ho ndifashe kuko ntavuga ko zizaba zihinduye imirishyo kuko ntawazifuza kubasimbura ngo abone abantu bamupfira mu maso.
Thomas Schaefer, wari Minisitiri w’Imari mu karere ka Hesse mu Budage we yabonye atazabona ibisobanuro ku bihombo Coronavirus yateje muri ako karere ndetse abona ko atazabasha kuzahura ubukungu bwako. Mu mpera za Werurwe 2020 yafashe icyemezo cyo kwiyahura, abantu bamusanga yapfiriye ku nzira ya gari ya moshi ahitwa Hochheim, hafi ya Frankfurt.
N’ubwo yafashe ibyemezo bibiri bigayitse (kwegura no kwiyahura), atanga ishusho bikanaca amarenga y’uburyo hashobora no kuzaba abandi babigenza ukundi bitewe n’ingaruka z’iki cyorezo, mu gihe kitabonewe umuti.
Bategetsi, ntihagira uwumva nabi Sebaba kuko we yimerera burya nk’umuhanuzi, umwana w’umutambyi. None se hari aho mbeshye? Ndifuza ko isi yabonerwa igisubizo, kuko bizatuma buri wese atekana, azira ubwoba, maze akongera akidegembya mu gihugu, yabishobora akajya i mahanga, uturere, intara n’igihugu bikongera kuba nyabagendwa, ibirere n’imipaka bikongera gufungurwa maze Isi igasubira uko yari imeze mbere. Naho nibikomeza kumera uko ibintu byifashe ubu, ingoma z’ubutegetsi zishobora guhanguka umusubirizo n’ubwo nabyo bitazaba bitanze ibisubizo kuko hari ababifata nk’ubugwari. Mana fasha igihugu cyacu, fasha Afurika yacu, fasha Isi yacu. Nidukomere twese!
